Biseksualność: co to znaczy i jakie mity wokół niej narosły

Biseksualność bywa tematem, o którym mówi się dużo, a rozumie niewiele. Jedni traktują ją jak przystanek w drodze do „prawdziwej” orientacji, inni jak modę albo sposób na zwrócenie na siebie uwagi. Tymczasem dla milionów ludzi na świecie to po prostu opis tego, kogo kochają i kim się fascynują.

Jeśli szukasz odpowiedzi na pytanie, czym jest biseksualizm, albo zastanawiasz się nad sobą, ten tekst ma ci pomóc uporządkować pojęcia. Bez oceniania, bez straszenia i bez sugerowania, że cokolwiek trzeba w tobie naprawiać.

Znajdziesz tu rzeczową definicję, rozbrojenie najczęstszych mitów, wyjaśnienie różnicy między orientacją biseksualną a panseksualizmem oraz opis tego, jak uprzedzenia wpływają na zdrowie psychiczne osób biseksualnych.

Czym jest biseksualność

Biseksualność to orientacja seksualna, w której człowiek odczuwa pociąg emocjonalny, romantyczny lub erotyczny do osób różnych płci, czyli więcej niż jednej. Najprościej: ktoś biseksualny może zakochać się w kobiecie i w mężczyźnie, choć niekoniecznie w tym samym stopniu i niekoniecznie w tym samym momencie życia.

Co ważne, orientacja nie jest wyborem ani decyzją podjętą w konkretny wtorek. Nikt nie postanawia, że będzie heteroseksualny, homoseksualny czy biseksualny, podobnie jak nikt nie postanawia, kto mu się spodoba na imprezie. Dlatego mówienie o „przyczynach” czy o „leczeniu” mija się z rzeczywistością: klasyfikacja ICD-11 nie wymienia żadnej orientacji wśród zaburzeń psychicznych, a tak zwane terapie konwersyjne są uznawane przez towarzystwa naukowe za szkodliwe i nieskuteczne.

Warto też rozdzielić trzy rzeczy: to, co czujesz, to, jak siebie nazywasz, i to, jakie podejmujesz zachowania seksualne. Bywa, że nie pokrywają się idealnie. Ktoś czuje przyciąganie erotyczne do obu płci, ale zakochuje się głównie w osobach tej samej płci. To nie oznacza, że coś jest „nie tak”. Orientacja to również nie to samo co tożsamość płciowa, czyli twoje wewnętrzne poczucie własnej płci.

Jak osoby biseksualne opisują swoje doświadczenie

Doświadczenie osób biseksualnych nie układa się w jeden, ściśle określony wzorzec, tylko w spektrum. Proporcje zainteresowania bywają bardzo różne i to całkowicie normalne.

• Ktoś czuje mniej więcej równe zainteresowanie kobietami i mężczyznami.
• Inna osoba w 80 procentach interesuje się osobami płci przeciwnej, a w 20 procentach osobami tej samej płci.
• U kogoś jeszcze innego te proporcje zmieniają się z czasem, w zależności od etapu życia.

Ta zmienność ma nawet swoją nazwę w literaturze naukowej: płynność seksualna. Badacze opisujący to zjawisko zwracają uwagę, że tożsamość seksualna u części osób nie jest zamrożona raz na zawsze; opisywano to zwłaszcza w badaniach nad młodzieżą. Co istotne, zmiana w opisie siebie nie unieważnia tego, co ktoś czuł wcześniej.

Biseksualni mężczyźni i biseksualne kobiety często mówią też o czymś, co bywa mylące: o poczuciu, że muszą coś udowodnić. Że dopóki nie mieli doświadczenia z osobami obu płci, ich orientacja jest „hipotetyczna”. To nieprawda i wrócimy do tego w części poświęconej mitom. Nikt przecież nie wymaga od osoby heteroseksualnej dowodów przed pierwszym związkiem.

Biseksualność a panseksualizm: czym się różnią

Pytanie o to, czym różni się orientacja panseksualna od biseksualnej, pojawia się bardzo często i nie ma tu jednej, urzędowej odpowiedzi. Najczęściej opisuje się to tak: bycie biseksualnym oznacza pociąg do osób więcej niż jednej płci, natomiast panseksualizm to zainteresowanie ludźmi niezależnie od płci, przy czym płeć nie jest tu istotnym kryterium.

Różnica bywa więc raczej kwestią akcentu i języka niż zupełnie odmiennego doświadczenia. Część osób panseksualnych mówi, że po prostu „nie zauważa” płci przy zakochiwaniu się. Część osób biseksualnych z kolei mówi, że płeć ma dla nich znaczenie, ale nie zamyka drogi do bliskości.

Co więcej, granice bywają płynne także w praktyce: ta sama osoba może w różnych okresach życia używać obu określeń. Etykieta jest narzędziem opisu, a nie egzaminem. Jeśli ktoś mówi o sobie „jestem bi”, warto to uszanować, nawet jeśli nam wydawałoby się, że lepiej pasuje inne słowo.

Najczęstsze mity o biseksualności

Wokół biseksualności narosło sporo stereotypów, które utrudniają życie konkretnym ludziom. Oto te najczęstsze.

1. „To tylko faza.” Owszem, część osób w trakcie poznawania siebie zmienia sposób opisywania swojej orientacji. Nie znaczy to jednak, że bycie biseksualnym jest z definicji etapem przejściowym do heteroseksualności albo homoseksualności.
2. „Biseksualista jest niezdecydowany.” Odczuwanie sympatii i pożądania wobec osób różnych płci nie jest brakiem decyzji, tylko opisem tego, co się czuje.
3. „To nie istnieje.” Ten mit uderza szczególnie mocno w biseksualnych mężczyzn, którym mówi się, że są „tak naprawdę” gejami, czyli homoseksualistami, oraz w kobiety, którym zarzuca się, że robią to dla uwagi.
4. „Biseksualny partner nie potrafi być wierny.” Wierność zależy od umowy w związku i uczciwości, a nie od orientacji. Osoby homoseksualne i heteroseksualne bywają wierne i niewierne dokładnie tak samo.
5. „Wystarczy poznać kogoś odpowiedniego.” To zdanie zakłada, że orientacja jest problemem do rozwiązania. Nie jest.

Wspólnym mianownikiem tych przekonań jest założenie, że ktoś biseksualny musi się przed kimś tłumaczyć. Nie musi.

Bifobia i podwójna niewidzialność

Bifobia to uprzedzenia i dyskryminacja wymierzone konkretnie w osoby biseksualne. Bywa dotkliwa, ponieważ pochodzi z dwóch stron: od osób heteroseksualnych, które widzą tu coś „podejrzanego”, oraz czasem od części społeczności LGBT, w tym ze strony gejów i lesbijek, gdzie pada zarzut o „korzystanie z przywileju” albo brak lojalności.

Stąd bierze się zjawisko nazywane podwójną niewidzialnością, po angielsku bi erasure. Biseksualna kobieta w związku z mężczyzną słyszy, że jest „w gruncie rzeczy hetera”. Ta sama kobieta w związku z kobietą dostaje etykietę „lesbijka”. Jej orientacji nikt nie widzi, cokolwiek zrobi. Analizy danych zdrowotnych zwracały uwagę, że biseksualni pacjenci bywają w statystykach po prostu wchłaniani do innych kategorii, co dodatkowo utrwala bifobię.

To niesie realne konsekwencje. Teoria stresu mniejszościowego, rozwijana między innymi przez Meyera i Frosta, opisuje, jak przewlekłe napięcie związane z piętnem, ukrywaniem się i oczekiwaniem odrzucenia przekłada się na gorsze zdrowie psychiczne. Przeglądy badań nad młodzieżą LGBTQ+ wskazują na zwiększone ryzyko obniżonego nastroju, lęku oraz myśli i prób samobójczych, przy czym istotnym czynnikiem chroniącym jest akceptacja w rodzinie i szkole. Ciągła presja i spotykanie się z niezrozumieniem po prostu męczą.

Biseksualność w związku

Orientacja nie znika w momencie wejścia w związek. Ktoś biseksualny w monogamicznej relacji z osobą płci przeciwnej pozostaje biseksualny, tak samo jak osoba heteroseksualna nie przestaje nią być, gdy przez rok jest sama.

Bywa jednak, że pojawia się niepokój: „skoro podobają ci się też mężczyźni, to czy ci wystarczę?”. Warto wtedy porozmawiać z partnerem lub partnerką o tym, co naprawdę leży pod tym pytaniem. Za lękiem partnerki albo partnera zwykle stoi obawa przed utratą bliskości, a nie sama orientacja. Pomocne bywa proste rozdzielenie: pociąg to jedno, decyzja o wyłączności to drugie.

Kilka rzeczy, które ułatwiają rozmowę w związku:

• Mów o faktach, nie o hipotezach: „jestem z tobą i chcę być” zamiast dyskusji o tym, co by było gdyby.
• Umówcie się wprost na zasady waszej relacji, zamiast zakładać, że są oczywiste.
• Daj bliskiej osobie czas na oswojenie tematu, jeśli usłyszała o tym niedawno.

Coming out osoby biseksualnej

Ujawnienie orientacji jest decyzją osobistą, nie obowiązkiem. Nie istnieje moment, w którym „wypada” to zrobić, ani lista osób, którym trzeba powiedzieć.

Zanim podejmiesz decyzję, warto rozważyć kilka pytań. Czy jesteś bezpieczna lub bezpieczny finansowo i mieszkaniowo? Jak ta osoba reagowała wcześniej na tematy związane z LGBT? Czy masz kogoś, kto cię wesprze, gdyby rozmowa poszła źle? Możesz też zacząć od jednej zaufanej osoby, zamiast od rodzinnego obiadu.

Przydaje się prosty scenariusz: krótkie zdanie o sobie, chwila ciszy, gotowa odpowiedź na typowe pytania („to nie faza”, „nie, nie musisz nic robić inaczej”). Pamiętaj też, że pierwsza reakcja bliskich rzadko jest ostateczna. Wiele osób potrzebuje kilku tygodni, żeby oswoić informację.

Kiedy warto skorzystać ze wsparcia psychologa

Bycie biseksualnym nie jest powodem do terapii. Powodem bywa natomiast to, co orientację otacza: napięcie, ukrywanie się, konflikt z bliskimi albo poczucie, że ciągle musisz się tłumaczyć.

Rozważ konsultację, jeśli:

• od dłuższego czasu odczuwasz lęk, smutek lub pustkę, które utrudniają codzienne funkcjonowanie,
• ukrywanie orientacji kosztuje cię tyle energii, że unikasz ludzi,
• przeżywasz odrzucenie przez rodzinę albo doświadczasz uprzedzeń w pracy czy szkole,
• pojawiają się myśli o samookaleczeniu lub odebraniu sobie życia (wtedy nie czekaj),
• chcesz po prostu uporządkować to, co czujesz, w bezpiecznych warunkach.

Dobry specjalista nie będzie próbował zmieniać twojej orientacji ani przekonywać cię, że to „przejdzie”. Jego rolą jest pomóc ci lepiej rozumieć siebie i radzić sobie z reakcjami otoczenia.

Najczęstsze pytania (FAQ)

Czy biseksualność trzeba „potwierdzić” doświadczeniem z obiema płciami?

Nie. Orientację definiuje to, co czujesz, a nie lista doświadczeń. Ktoś, kto nigdy nie był w żadnym związku, też ma orientację seksualną.

Czy osoba biseksualna w związku z jedną osobą „przestaje” być biseksualna?

Nie. Zaangażowanie w jedną relację nie zmienia tego, kto się komu podoba. Zmienia tylko to, z kim ktoś jest.

Czy biseksualność wymaga leczenia?

Nie, to orientacja, a nie zaburzenie. Wsparcie psychologiczne bywa pomocne przy stresie mniejszościowym, trudnościach z akceptacją siebie albo napięciach w rodzinie, ale nie po to, żeby cokolwiek „zmieniać”.

Czy o orientacji można porozmawiać z psychologiem w Mentali?

Tak. Konsultacje odbywają się online oraz stacjonarnie we Wrocławiu, a specjalistów obowiązuje tajemnica zawodowa.

Źródła

• Russell ST, Fish JN (2016). „Mental Health in Lesbian, Gay, Bisexual, and Transgender (LGBT) Youth”. Annual review of clinical psychology. DOI: 10.1146/annurev-clinpsy-021815-093153 PMID: 26772206
• Hatzenbuehler ML, Pachankis JE (2016). „Stigma and Minority Stress as Social Determinants of Health Among Lesbian, Gay, Bisexual, and Transgender Youth: Research Evidence and Clinical Implications”. Pediatric clinics of North America. DOI: 10.1016/j.pcl.2016.07.003 PMID: 27865340
• Frost DM, Meyer IH (2023). „Minority stress theory: Application, critique, and continued relevance”. Current opinion in psychology. DOI: 10.1016/j.copsyc.2023.101579 PMID: 37270877
• Fernando D (2019). „Bisexual Men as Men Who Have Sex With Men and Bisexual and Lesbian Women „Erased” in HIV Surveillance Reports: Biphobia? Centers for Disease Control and Prevention (CDC) and HIV Prevention”. The Journal of the Association of Nurses in AIDS Care : JANAC. DOI: 10.1097/JNC.0000000000000054 PMID: 30664025
• Katz-Wise SL, Ranker LR, Kraus AD et al. (2024). „Fluidity in Gender Identity and Sexual Orientation Identity in Transgender and Nonbinary Youth”. Journal of sex research. DOI: 10.1080/00224499.2023.2244926 PMID: 37585555
• Parsons LE (2021). „Bisexuality and Health Care”. Journal of bisexuality. DOI: 10.1080/15299716.2020.1868036 PMID: 34054356