Rodzaje ADHD

Typy ADHD

Kiedy myślisz o ADHD, pewnie wyobrażasz sobie dziecko, które nie może usiedzieć w miejscu i co chwilę przerywa innym. To obraz jednego z typów tego zaburzenia, lecz bynajmniej nie jedynego. Współczesna klasyfikacja wyróżnia trzy podstawowe typy ADHD, a każdy z nich obejmuje nieco inny zestaw dominujących objawów. Rozróżnienie to ma znaczenie kliniczne, ponieważ właściwe rozpoznanie ADHD pozwala dobrać skuteczniejszą formę wsparcia i leczenia.

Typ z przewagą nieuwagi

Pierwszy typ to ADHD z przewagą nieuwagi, dawniej określane skrótem ADD. Osoba z tym typem zaburzenia zmaga się przede wszystkim z trudnościami z koncentracją uwagi, a nie z nadruchliwością czy impulsywnością. Objawy nieuwagi obejmują między innymi gubienie rzeczy, zapominanie o codziennych obowiązkach, trudności z utrzymaniem uwagi podczas rozmowy czy przy wykonywaniu nudnych zadań, a także skłonność do zamyślania się i „odpływania” myślami. Dziecko z ADHD tego typu bywa opisywane jako marzyciel albo roztargniony uczeń, co sprawia, że diagnoza jest często stawiana ze znacznym opóźnieniem. Symptomy nieuwagi są po prostu mniej widoczne dla otoczenia niż ruchliwe czy impulsywne zachowanie, dlatego wiele osób z tym typem latami funkcjonuje bez wsparcia.

Typ z przewagą nadruchliwości i impulsywności

Drugi typ ADHD to właśnie ten, który większości ludzi przychodzi na myśl jako pierwszy. Dominują w nim nadruchliwość i impulsywność, natomiast zaburzenia koncentracji uwagi są mniej nasilone lub nieobecne. Symptomy tego typu obejmują niemożność spokojnego siedzenia, ciągłe wiercenie się, nadmierną gadatliwość, przerywanie innym w pół zdania oraz działanie bez zastanowienia się nad konsekwencjami. Impulsywność może prowadzić do problemów w relacjach, w szkole i w pracy. Ten typ ADHD częściej rozpoznawany jest u chłopców, ponieważ objawy są wyraźne i łatwo zauważalne dla nauczycieli i rodziców. Warto jednak pamiętać, że nadruchliwość wraz z wiekiem często maleje, a na pierwszy plan mogą z czasem wysuwać się trudności z koncentracją.

Typ mieszany ADHD

Trzeci i zarazem najczęściej spotykany typ mieszany ADHD łączy cechy obu poprzednich. Typ mieszany oznacza, że osoba doświadcza zarówno wyraźnych trudności z utrzymaniem uwagi, jak i nadruchliwości oraz impulsywności. To właśnie w przypadku ADHD tego rodzaju objawy są najszersze i mogą najbardziej wpływać na codzienne funkcjonowanie. Diagnoza ADHD u dzieci z typem mieszanym bywa postawiona szybciej niż w przypadku samej nieuwagi, bo objawy są bardziej widoczne na zewnątrz. Mieszany adhd wymaga jednak szczególnie indywidualnego podejścia terapeutycznego, bo psychiatra i terapeuta muszą zająć się jednocześnie kilkoma obszarami trudności.

Czym jest ADHD i skąd się bierze?

Temat ADHD nie wyczerpuje się na samej klasyfikacji typów. To zaburzenie ma podłoże neurologiczne i wiąże się z niedoborem dopaminy i noradrenaliny w mózgu, co bezpośrednio wpływa na zdolność regulowania uwagi, emocji i zachowania. Badania genetyczne wskazują, że ADHD jest zaburzeniem wysoce dziedzicznym, a badacze szacują dziedziczność na poziomie około 74%. Jeśli jedno z rodziców ma ADHD, ryzyko, że dziecko z ADHD również się z nim urodzi, jest istotnie wyższe. Jednocześnie na rozwój zaburzenia mogą wpływać czynniki środowiskowe, takie jak powikłania okołoporodowe czy wczesne doświadczenia rodzinne. ADHD często współwystępuje z innymi zaburzeniami, takimi jak zaburzenia osobowości, lęk, depresja czy zaburzenia ze spektrum autyzmu, co dodatkowo komplikuje obraz kliniczny i wymaga kompleksowej diagnozy.

Rodzaje ADHD u dorosłych

Rodzaje ADHD u dorosłych nie różnią się formalnie od tych rozpoznawanych u dzieci, jednak sposób, w jaki objawy się manifestują, może być zupełnie odmienny. Przez wiele lat panowało przekonanie, że ADHD to wyłącznie problem wieku dziecięcego. Dziś wiemy, że u znacznej części osób zaburzenie utrzymuje się przez całe życie, a dorośli z ADHD często trafiają do specjalisty dopiero po wielu latach zmagań z trudnościami, które brali za własne wady charakteru.

Jak rozpoznać ADHD u dorosłych?

Diagnoza ADHD u dorosłych bywa trudniejsza niż u dzieci, bo symptomy adhd zmieniają swoje oblicze. Nadruchliwość rzadko przejawia się bieganiem po pokoju, znacznie częściej odczuwana jest wewnętrznie jako niepokój, trudności z relaksowaniem się czy gonitwa myśli. Problemy z koncentracją mogą wpływać na jakość życia zawodowego i osobistego, prowadzić do problemów z dotrzymywaniem terminów, zarządzaniem finansami czy utrzymywaniem bliskich relacji. Dorośli z ADHD często opisują swoje codzienne życie jako ciągłe gaszenie pożarów. Diagnoza ADHD u dorosłych powinna być przeprowadzona przez doświadczonego psychiatrę, który oceni nasilenia objawów i wykluczy inne przyczyny trudności. Rozpoznanie adhd u dorosłych opiera się na szczegółowym wywiadzie, kwestionariuszach diagnostycznych i często rozmowie z bliskimi osoby diagnozowanej.

Leczenie ADHD u dorosłych

Leczenie ADHD u dorosłych obejmuje zarówno farmakoterapię, jak i psychoterapię. Metody leczenia są dobierane indywidualnie, zależnie od tego, który z rodzajów adhd dominuje i jakie trudności są dla danej osoby najbardziej uciążliwe. Leki stosowane w terapii ADHD regulują poziom dopaminy i noradrenaliny w mózgu, co pomaga poprawić koncentrację i redukuje impulsywność. Psychoterapia, szczególnie poznawczo-behawioralna, uczy praktycznych strategii radzenia sobie z objawami w codziennym życiu, takich jak planowanie, zarządzanie czasem czy regulacja emocji. Warto wiedzieć, że ADHD u dorosłego można skutecznie leczyć adhd, choć całkowite „wyleczenie” w sensie medycznym nie jest możliwe, bo to zaburzenie neurorozwojowe. Dobrze dobrana terapia pozwala jednak osobom z ADHD prowadzić satysfakcjonujące życie i znacząco poprawić jakość życia.

Gdzie szukać pomocy?

Jeśli podejrzewasz u siebie lub swojego dziecka objawy ADHD skieruj się na konsultację do psychologa. Taką pomoc znajdziesz między innymi w Centrum Mentali działającym we Wrocławiu oraz online. W Mentali diagnoza ADHD u dorosłych prowadzona jest przez doświadczonych psychologów, którzy podchodzą do każdej osoby indywidualnie i zapewniają kompleksowe wsparcie, od pierwszego wywiadu aż po dalszą terapię. ADHD należy traktować jako złożone zaburzenie wymagające całościowego podejścia, a nie jedynie pigułkę. Warto też pamiętać, że osoby z adhd mogą mieć ogromne zasoby kreatywności, energii i pasji, a odpowiednie wsparcie pozwala im je w pełni wykorzystać. Diagnoza ADHD to nie wyrok, lecz często upragniona odpowiedź na pytanie, dlaczego pewne rzeczy były przez całe życie takie trudne.

Źródła

• Leffa DT, Caye A, Rohde LA (2022). „ADHD in Children and Adults: Diagnosis and Prognosis”. Current Topics in Behavioral Neurosciences. DOI: 10.1007/7854_2022_329
• Posner J, Polanczyk GV, Sonuga-Barke E (2020). „Attention-deficit hyperactivity disorder”. Lancet.)33004-1
• Faraone SV, Larsson H (2019). „Genetics of attention deficit hyperactivity disorder”. Molecular Psychiatry. DOI: 10.1038/s41380-018-0070-0