Spis treści
Diagnoza adhd u nastolatków
W przypadku ADHD diagnoza przebiega podobnie jak i u młodszych dzieci. Psycholog kliniczny przeprowadza wywiad z rodzicami, gdzie zbiera potrzebne informacje, następnie wykonuje specjalistyczne testy diagnostyczne. Najczęstszymi jest test Conners 3 oraz MOXO. Oprócz tego ważne są obserwacje w środowisku szkolnym, oraz wykluczenie innych przyczyn trudności u dziecka. Ponieważ mówimy o młodzieży, mogą się pojawić już zachowania ryzykowne – takie jak używanie substancji psychoaktywnych. Brak wsparcia dla dziecka z ADHD może skutkować częstszym sięganiem po używki, a jednocześnie korzystanie z nich może dać nam objawy podobne do ADHD. Zatem oznacza to, że należy przyjrzeć się pierwszym objawom tego zaburzenia u dziecka, zanim jeszcze weszło w okres dojrzewania. Tym sposobem wykluczamy możliwość, że trudności pojawiły się po sięgnięciu po substancje psychoaktywne. Konieczna jest również wizyta u psychiatry, co omawiam w ostatnim paragrafie tego artykułu.
Kryteria diagnostyczne pozostają te same: przyglądamy się trudnościom w obszarach nadpobudliwości psychoruchowej, trudnościami z koncentracją i impulsywnością.
Czym objawia się adhd u nastolatków? Oto najczęstsze objawy
ADHD u nastolatków to wciąż jedno z najczęściej diagnozowanych zaburzeń neurorozwojowych, które w okresie dojrzewania po prostu wygląda inaczej niż u młodszych dzieci. Zespół nadpobudliwości psychoruchowej nie zawsze objawia się wyraźną ruchliwością — częściej na pierwszy plan wysuwają się trudności związane z kierowaniem oraz utrzymaniem uwagi w szkole i w domu.
Do najczęstszych objawów ADHD w wieku nastoletnim należą problemy z koncentracją, impulsywność oraz kłopoty z planowaniem i umiejętnościami organizacyjnymi. W codziennym życiu ADHD u nastolatków często przekłada się na trudności w codziennych obowiązkach, spadek motywacji i gorsze wyniki w nauce.
Impulsywność w ADHD objawia się u nastolatków inaczej od tej obserwowanej u młodszych dzieci. Zamiast wyraźnej nadpobudliwości częściej pojawia się szybkie działanie bez zastanowienia oraz trudności z kontrolą emocji. Nastolatki z ADHD mogą reagować gwałtownie, mówić lub robić coś pod wpływem chwili i mieć problem z przewidywaniem konsekwencji swoich zachowań.
Impulsywność wpływa także na relacje społeczne i funkcjonowanie w szkole. Może prowadzić do trudności w relacjach społecznych: konfliktów z rówieśnikami, problemów z przestrzeganiem zasad oraz podejmowania ryzykownych decyzji. W okresie dojrzewania objawy te często się nasilają.
Warto podkreślić, że objawy ADHD mogą być różne w zależności od podtypu ADHD oraz indywidualnych cech danej osoby. W przypadku ADHD u nastolatków częściej obserwuje się także problemy emocjonalne, trudności z regulowaniem emocji, a niekiedy współwystępujące zaburzenia.
Dlaczego diagnoza dopiero w okresie dojrzewania?
Często winne są nasze (nie tylko rodziców, również i nauczycieli) oczekiwania. U młodszych dzieci możemy łatwiej przeoczyć symptomy takie jak nadmierna gadatliwość, trudność z kończeniem zadań, łatwe rozpraszanie się, gorszą organizację zadań oraz dużą potrzebę ruchu. Łatwo zinterpretować te objawy jako „bycie dzieckiem”. Nie widzimy tego jako „dziecko, które ma trudności z deficytem uwagi”, a jako „dziecko, które jest zdolne lecz leniwe”, albo „łatwo się nudzi”. Z kolei „druga strona medalu” w ADHD, czyli te niesamowite cechy idące w parze z zaburzeniem: ogromna ciekawość poznawcza, hiperfokus, chęć podejmowania działania i często duża towarzyskość, sprawiają, że ignorujemy problem. Możemy myśleć: „skoro tak dobrze sobie radzi, to niemożliwe, żeby miał ADHD”.
Sęk w tym, że dzieci potrafią bardzo długo wkładać ogrom wysiłku, aby „dobrze sobie radzić”. Maskowanie w okresie dorastania oznacza, że młode osoby uczą się funkcjonować w różnych środowiskach – w szkole, w domu i w grupie rówieśniczej – często starając się ukrywać trudności, aby „nie odstawać” od innych. Maskowanie objawów ADHD sprawia, że takie zaburzenia bywają później rozpoznawane lub mylone z objawami innych zaburzeń.
Najczęściej ukrywane są problemy z koncentracją, brak skupienia, zapominanie czy trudności w organizowaniu czasu, np. podczas odrabiania pracy domowej. Nastolatki potrafią przez dłuższy czas nadrabiać wysiłkiem lub kosztem ogromnego napięcia wewnętrznego. Również nadpobudliwość i impulsywność mogą przyjmować bardziej subtelne formy, takie jak wewnętrzny niepokój czy szybkie podejmowanie decyzji bez zastanowienia.
Maskowanie dotyczy także sfery emocjonalnej. Trudności z regulacją emocji oraz brak motywacji bywają tłumione, co w dłuższej perspektywie prowadzi do frustracji i poczucia przeciążenia. Kolejne małe niepowodzenia mogą obniżać wiarę we własne możliwości i utrudniać osiąganie celów.
Czasem na diagnozę ADHD przychodzą rodzice z nastolatkiem, który wydaje się „dopiero teraz” okazywać trudności wychowawcze czy problemy szkolne. Prawda jest taka, że konieczność „dawania sobie rady” bez odpowiedniego wsparcia wywołuje już tak duże przeciążenie, że pojawiają się symptomy współwystępujących zaburzeń. Może się pojawić zaburzenie opozycyjno-buntownicze, nastroju, lękowe, ryzykowne zachowania, uzależnienia.
Dlatego tak ważne jest zaangażowanie rodziny i rodziców, którzy poprzez wyrażanie zrozumienia oraz wsparcie emocjonalne mogą pomóc dziecku lepiej radzić sobie z codziennymi wyzwaniami. Odpowiednie strategie, takie jak dzielenie zadań na mniejsze etapy czy ustalanie realistycznych celów, mogą znacząco poprawić funkcjonowanie młodej osoby.
Ile kosztuje diagnoza adhd u nastolatków?
Diagnoza ADHD w Mentali to cykl spotkań diagnostycznych, który obejmuje około 4-5 spotkań. W zależności od wybranej metody oraz specjalisty koszt mieści się do 1000 zł. W tej cenie sporządzany jest wywiad oraz testy diagnostyczne, które są odpowiednio standaryzowane i posiadają akredytację naukową. Podczas pierwszej wizyty u specjalisty Rodzic dowiaduje się wszystkich najważniejszych informacji na temat metody i przebiegu diagnostyki. Ostatnia wizyta polega na omówieniu wyników i przekazaniu sugestii, jak można lepiej zrozumieć dziecko i pomóc mu załagodzić objawy ADHD.
Leczenie adhd u nastolatków
Prawidłowe rozpoznanie ADHD opiera się na jasno określonych kryteriach diagnostycznych i powinno być przeprowadzone przez specjalistę. Diagnoza jest kluczowa, ponieważ umożliwia dobranie odpowiednich form wsparcia. Leczenie ADHD u nastolatków najczęściej obejmuje psychoedukację, terapię ADHD oraz elementy terapii behawioralnej, które pomagają w codziennym funkcjonowaniu i mogą zmniejszyć nasilenie objawów ADHD u nastolatków. Kluczowa jest również wizyta u psychiatry, gdzie lekarz może we współpracy z Rodzicami zdecydować o wdrożeniu leków. Wsparcie farmakologiczne ADHD jest jedną z uznanych i skutecznych metod wspomagania osób z tym zaburzeniem, szczególnie gdy objawy znacząco utrudniają codzienne funkcjonowanie.
W terapii ADHD stosuje się przede wszystkim tzw. leki stymulujące, które wpływają na pracę neuroprzekaźników w mózgu i pomagają poprawić koncentrację, ograniczyć impulsywność oraz zmniejszyć nadpobudliwość. U części pacjentów wykorzystuje się także leki niestymulujące. Ich działanie rozwija się wolniej, zwykle po kilku tygodniach regularnego stosowania. Stosuje się je wtedy, gdy leki stymulujące są nieskuteczne, źle tolerowane lub przeciwwskazane, np. przy niektórych chorobach współistniejących.
Leczenie farmakologiczne nie „leczy” ADHD, ale może znacząco zmniejszyć nasilenie objawów i ułatwić funkcjonowanie w szkole, pracy oraz relacjach społecznych. Najlepsze efekty przynosi zwykle w połączeniu z psychoedukacją, terapią poznawczo-behawioralną oraz wsparciem rodziny.
Decyzja o włączeniu leków jest zawsze indywidualna i poprzedzona dokładną diagnozą, oceną potrzeb dziecka oraz regularnym monitorowaniem skuteczności i tolerancji leczenia.
