Spis treści
ADHD u dziewczynek a u chłopców
U dziewczynek, które mogą mieć ADHD, konkretne zachowania często są subtelne i łatwe do przeoczenia. ADHD to zaburzenie neurorozwojowe, co oznacza, że wynika z nieprawidłowego rozwoju ośrodkowego układu nerwowego. Nie są wynikiem błędów wychowawczych, traum czy zaniedbań. Ważne jest zrozumienie, jak symptomy ADHD wpływają na codzienne życie u dziewczynek.
Dziewczynki nierzadko sprawiają wrażenie spokojnych, choć w rzeczywistości są pogrążone w myślach i unikają sytuacji wymagających szybkiej reakcji. Często doświadczają silnego napięcia emocjonalnego, reagując płaczem lub wybuchem złości na drobne trudności, a powrót do równowagi zajmuje im więcej czasu.
W organizacji codziennych obowiązków pojawia się chaos, a rozpoczęcie zadania bywa przytłaczające. W relacjach społecznych dziewczynki z ADHD mogą czuć się niezrozumiane, mieć trudność w utrzymaniu przyjaźni, nadmiernie analizować swoje zachowania lub wycofywać się z obawy przed oceną.
Symptomy ADHD u dziewczynek
Aby rozpoznać ADHD, musimy przyjrzeć się trzem sferom codziennego funkcjonowania: problemami z koncentracją uwagi, nadpobudliwością psychoruchową i impulsywnością.
Impulsywność u dziewczynek nie zawsze przybiera formę nadmiernej ruchliwości — częściej objawia się emocjonalnymi komentarzami lub intensywnym pochłonięciem jednym tematem. Tak różnorodne przejawy funkcjonowania sprawiają, że właściwa diagnoza ADHD wymaga uważnej obserwacji, ponieważ objawy u dziewczynek często nie pasują do stereotypowego obrazu tego zaburzenia.
U dziewczynki z ADHD często jednak diagnozujemy postać tego zaburzenia określaną jako „typ nieuważny” (ADD). Oznacza to, że objawy ADHD dotyczą głównie nieuwagi: łatwości w rozpraszaniu się, zapominaniu, trudności z koncentracją.
Łatwo zinterpretować takie objawy jako „bujanie w obłokach”, nieśmiałość, „bycie w swoim świecie”. Ignorujemy trudności, które idą w parze z takimi cechami. To sprawia, że zauważenie ADHD u dziewczynki bywa trudniejsze. U chłopców częściej widzimy nadpobudliwość: nieustanny ruch, przerywanie innym czy wybuchy energii powodują, że otoczenie szybciej reaguje. Te różnice sprawiają, że u dziewczynek zaburzenie bywa rozpoznawane później – lub pozostaje niezauważone aż do okresu dojrzewania czy dorosłości.
Z kolei dziewczynki z nadaktywnością uczą się, szybciej niż chłopcy, żeby hamować pobudzenie ruchowe. Oczekuje się od nich ciszy, posłuszeństwa i większej kontroli emocji, dlatego wiele z nich koncentruje się bardziej na maskowaniu trudności niż na ich okazywaniu.
Rozpoznanie ADHD – czemu jest później?
Nie da się ukryć, że mamy różne oczekiwania wobec chłopców i dziewczynek w wychowaniu. „Niegrzeczne” dzieci zwracają naszą uwagę szybciej. Przeszkadzanie na lekcjach, słabe wyniki w nauce, niezdarność, zapominanie pracy domowej, czy wchodzenie w słowo – takie sytuacje sprawią, że nauczyciel szybciej zainterweniuje. Dziewczynki z ADHD często są „grzeczniejsze” – dlatego, że maskują swoje objawy. Zdają sobie sprawę, że impulsywne i głośne dzieci są mniej lubiane przez rówieśników i dorosłych. Wkładają więc dużo wysiłku, aby kontrolować swoje emocje. W sytuacjach społecznych wymaga się od nich więcej.
Stąd w wieku nastoletnim u dziewczynek z ADHD kształtuje się perfekcjonizm.
Perfekcjonizm
Kiedy normy i oczekiwania są ciężkie do spełnienia z powodu objawów ADHD, pojawia się presja, by wszystko robić idealnie, aby nikt nie zauważył problemów. Dodatkowo, impulsywność i nadmierna emocjonalność sprawiają, że dziewczynki z ADHD są szczególnie wrażliwe na krytykę. Jednocześnie symptomy ADHD dają się we znaki: uczennice zapominają o odrabianiu lekcji, mają trudności z utrzymaniem uwagi, gubią rzeczy. To prowadzi do frustracji i poczucia, że „muszą się bardziej starać”. Chcąc się ochronić przed negatywną oceną i poczuciem wstydu, próbują dążyć do perfekcji.
Chęć wykonania zadania „idealnie” sprawia, że jest ono ciągle odkładane, bo żaden pomysł nie wydaje się wystarczająco dobry, by w ogóle zacząć. To prowadzi do prokrastynacji i poczucia, że rozpoczęcie pracy jest coraz trudniejsze. Z czasem rośnie przeciążenie, pojawia się zmęczenie i frustracja – a wraz z nimi poczucie winy, że zadania nadal nie są wykonane. W efekcie perfekcjonizm staje się pułapką -zamiast mobilizować, tworzy błędne koło, z którego trudno się uwolnić.
Diagnoza ADHD u dziewcząt
Przez nieotrzymanie pomocy we wczesnych latach rozwoju, oraz piętrzące się problemy związane z maskowaniem objawów ADHD, u nastolatek mogą pojawiać się inne zaburzenia. Często zamiast diagnozy zaburzenia neurorozwojowego otrzymują one w pierwszej kolejności diagnozę depresji, zaburzeń lękowych, doświadczają trudności związanych z niską samooceną. Czasem objawy ADHD są mylnie rozpoznawane jako zaburzenia osobowości. Niektóre kobiety otrzymują odpowiednią diagnozę dopiero w dorosłym życiu.
Leczenie ADHD u dziewczynek
Warto podkreślić: ADHD nie jest chorobą, a zaburzeniem neurorozwojowym, co sprawia, że trudności będą przejawiać się w ciągu całego życia. Stąd potrzeba podejścia wieloaspektowego, w którym kluczową rolę odgrywa zarówno psycholog, jak i inni specjaliści pracujący z dzieckiem przez dłuższy czas.
W procesie terapii istotna jest ścisła współpraca z rodzicami, którzy obserwują dziecko na co dzień i mogą dostarczyć cennych informacji o jego funkcjonowaniu. Równie ważne jest zaangażowanie opiekunów oraz nauczycieli w szkole, ponieważ to właśnie tam dziewczynki z ADHD często napotykają na największe wyzwania związane z koncentracją, nadmiernym wysiłkiem poznawczym czy trudnościami w relacjach rówieśniczych. Jeśli opiekunowie mają problem ze zrozumieniem trudnych zachowań, warto skonsultować te obawy ze specjalistą.
Kompleksowa pomoc może obejmować terapię, psychoedukację dla rodziców, a w niektórych przypadkach również leczenie farmakologiczne zalecone przez lekarza. Regularna komunikacja między specjalistami, rodziną i szkołą zwiększa szansę na dobranie form wsparcia najlepiej dopasowanych do indywidualnych potrzeb dziewczynki i pozwala monitorować postępy przez dłuższy czas.
